آشنایی با مالیات و بیمه ملی در بریتانیا
درک سیستم مالیاتی بریتانیا برای اولین بار میتواند گیجکننده باشد. اکثر کارکنان در بریتانیا از سیستمی به نام PAYE (پرداخت در زمان کسب درآمد) استفاده میکنند. در این سیستم، کارفرما مبلغ مالیات بر درآمد و حق بیمه ملی را مستقیماً از حقوق شما کسر کرده و سپس بقیه مبلغ را به حساب شما واریز میکند.
نحوه خواندن فیش حقوقی (Payslip)
فیش حقوقی شما سند اصلی درآمدها و کسورات شماست. موارد کلیدی که باید به آنها توجه کنید عبارتند از:
- Gross Pay (حقوق ناخالص): کل درآمد شما قبل از کسر هرگونه مالیات یا حق بیمه.
- Net Pay (حقوق خالص): مبلغ نهایی که در واقع به حساب بانکی شما واریز میشود (Take-home pay).
- Tax Code (کد مالیاتی): ترکیبی از اعداد و حروف (مثلاً
1257L) که به کارفرما میگوید چه مقدار از درآمد شما معاف از مالیات است. اگر این کد اشتباه باشد، ممکن است بیشتر یا کمتر از مقدار لازم مالیات پرداخت کنید. - Deductions (کسورات): مبالغ دقیقی که بابت مالیات بر درآمد و بیمه ملی (NI) کسر شده است.
پلههای مالیاتی و معافیت شخصی (سال مالی ۲۰۲۶/۲۷)
در بریتانیا، شما تنها زمانی مالیات بر درآمد میپردازید که درآمدتان از حد مشخصی فراتر رود که به آن Personal Allowance (معافیت شخصی) میگویند. برای سال مالی ۲۰۲۶/۲۷، این مبلغ ۱۲,۵۷۰ پوند است. به این معنا که اولین ۱۲,۵۷۰ پوندی که در سال میسازید، معاف از مالیات است.
نرخهای مالیاتی (Tax Bands)
پس از عبور از حد معافیت شخصی، درآمد شما در دستههای مختلفی با درصدهای متفاوت مشمول مالیات میشود:
-
Basic Rate (نرخ پایه): از ۱۲,۵۷۱ تا ۵۰,۲۷۰ پوند ← ۲۰٪
-
Higher Rate (نرخ بالاتر): از ۵۰,۲۷۱ تا ۱۲۵,۱۴۰ پوند ← ۴۰٪
-
Additional Rate (نرخ اضافی): بیش از ۱۲۵,۱۴۰ پوند ← ۴۵٪
نکته بسیار مهم: اگر درآمد خالص تعدیلشده شما از ۱۰۰,۰۰۰ پوند بیشتر شود، معافیت شخصی شما کاهش مییابد (به ازای هر ۲ پوند درآمد اضافه، ۱ پوند از معافیت کم میشود) تا اینکه در درآمد ۱۲۵,۱۴۰ پوند، معافیت شما کاملاً به صفر برسد.
بیمه ملی (National Insurance - NI)
بیمه ملی یا NI یک مالیات جداگانه از مالیات بر درآمد است. این مبالغ برای تأمین بودجه مزایای دولتی، از جمله حقوق بازنشستگی دولتی (State Pension) و حقوق بیماری (Statutory Sick Pay) استفاده میشود.
کلاسهای اصلی بیمه ملی
- کلاس ۱: کسر استاندارد برای کارکنان و کارفرمایان. اگر درآمد هفتگی شما بیش از ۲۴۲ پوند باشد، این مبلغ بهطور خودکار کسر میشود.
- کلاس ۲ و ۴: مربوط به افرادی است که به صورت خوداشتغال (Self-employed) فعالیت میکنند. کلاس ۲ برای کسانی که سود سالانه بیش از ۷,۱۰۵ پوند دارند به طور کلی پرداختشده تلقی میشود و کلاس ۴ برای سودهای بالای ۱۲,۵۷۰ پوند است.
- کلاس ۳: پرداختهای داوطلبانه برای پر کردن شکافهای سوابق بیمهای، تا اطمینان حاصل شود که در آینده واجد شرایط دریافت کامل حقوق بازنشستگی دولتی هستید.
دریافت شماره بیمه ملی (NINO)
هر فرد فعال در بازار کار بریتانیا به یک شماره بیمه ملی یا NINO نیاز دارد تا سوابق مالیاتی و مزایای او بهدرستی ثبت شود. شما میتوانید از طریق وبسایت رسمی gov.uk برای دریافت آن اقدام کنید. به محض دریافت این شماره، آن را به کارفرما ارائه دهید.
کدهای مالیاتی اضطراری (Emergency Tax) و استرداد وجه
کد مالیاتی اضطراری چیست؟
اگر شغل جدیدی را شروع کنید و کارفرما اطلاعات مالیاتی قبلی شما (مانند فرم P45) را نداشته باشد، ممکن است تحت یک کد مالیاتی اضطراری قرار بگیرید (این کدها معمولاً با W1، M1 یا X تمام میشوند).
این کدها معافیت شخصی سالانه شما را نادیده میگیرند و مالیات را فقط بر اساس همان دوره پرداخت محاسبه میکنند. این موضوع باعث میشود در چند ماه اول، مبلغ بسیار بیشتری از حقوق شما بابت مالیات کسر شود و حقوق خالص شما بهطور چشمگیری کاهش یابد.
نحوه درخواست بازگشت مالیات (Refund)
- ارائه فرم P45: اگر از شغل قبلی در بریتانیا فرم P45 دارید، فوراً آن را به کارفرمای جدید بدهید.
- بهروزرسانی توسط HMRC: سازمان مالیاتی بریتانیا یا HMRC (اداره مالیات بریتانیا) پس از دریافت جزئیات کامل درآمد شما، کد مالیاتی اصلاحشده را برای کارفرما میفرستد.
- بازپرداخت خودکار: در اکثر موارد، اگر مبلغ اضافی پرداخت کرده باشید، تفاوت آن پس از اصلاح کد، بهطور خودکار در فیشهای حقوقی بعدی بازگردانده میشود.
- بررسی دستی: اگر کد شما پس از ۳۵ روز همچنان اشتباه بود، از سرویس آنلاین Check your Income Tax استفاده کنید.
نکات ویژه برای تازهواردان ایرانی
- شوک اولین فیش حقوقی: بسیاری از ایرانیانی که با ویزاهای کاری وارد بریتانیا میشوند، از دیدن مبلغ کم حقوق اولین ماه خود (به دلیل مالیات اضطراری) شوکه میشوند. اصلاً نگران نباشید؛ این یک تأخیر اداری رایج است. کلید حل این مشکل، ارائه سریع NINO و تکمیل دقیق «لیست شروع به کار» (Starter Checklist) است.
- درآمدهای خارج از کشور: اگر در ایران ملک یا کسبوکاری دارید که از آن درآمد کسب میکنید، باید این موضوع را به HMRC اعلام کنید. بسته به وضعیت اقامتی شما و معاهدههای مالیاتی، ممکن است مشمول پرداخت مالیات در بریتانیا برای درآمدهای جهانی خود باشید.
- P45 در مقابل Starter Checklist: چون اکثر تازهواردان سابقه شغلی قبلی در بریتانیا ندارند، به جای P45، فرم «Starter Checklist» را پر میکنند. حتماً گزینه مربوط به اینکه «آیا این تنها شغل شماست یا خیر» را با دقت علامت بزنید تا از کسر مالیات اضطراری غیرضروری جلوگیری شود.
